KORONER DAMAR HASTALIĞI VE   AMELİYATLARI

• Koroner arter hastalığı günümüzde en sık görülen ve en önemli sağlık sorunlarından biridir

• Koroner arter hastalıkları, ülkemizdeki ölüm nedenlerinin ilk sırasında yer almaktadır.

• 2 milyon kişinin kalp-damar hastası olduğu Türkiye’de, yılda 200 bin kişi hayatını kaybetmektedir.

• 10 yıl içinde kalp-damar hastası sayısının 3.5 milyona, ölüm sıklığının ise yılda 300 bin kişiye ulaşması beklenilmektedir.

• Avrupa ülkelerinden farklı olarak çok genç nüfusa sahip olmamıza rağmen kalp-damar hastalığı sıklığımız, Güney Avrupa ülkelerinin üzerindedir.

• Nüfusumuzun çoğunun genç olmasına karşın hastalık sıklığımız, donmuş yağ tüketimi fazla olan Kuzey Avrupa ülkelerindeki kadardır.

• Bu hastalığın en önemli özelliği ileri evrelerde hayatı tehdit edebilen miyokard enfarktüsüne yol açabilmesidir.

• Bu hastalığa yol açan risk faktörlerinin bilinerek koruyucu önlemlerin alınması, hastalığın tedavisi kadar, hatta daha da önemlidir.

• Bu yazı ile sizlere koroner arter hastalığı ile ilgili aklınıza gelebilecek sorulara yanıt vermeyi ve sizleri genel olarak aydınlatmayı amaçladık.

 
Koroner arter nedir?

• Koroner arterler kalbin etrafını çevreleyen ve kalp kasını besleyen atardamarlardır. Üç ana koroner arter sistemi vardır. Koroner arterler kalpten çıkan atardamar olan aortadan beslenirler.

• Koroner arterler

• Koroner arter hastalığı nedir?

• Koroner Arter Hastalığı (KAH), kalp adalesini besleyen ve koroner arterler olarak adlandırılan atardamarların daralma veya tıkanması ile kan akımının kısmi yada tam kesilmesine bağlı olarak ortaya çıkan hastalıklara denir.
   

• En sık nedeni koroner arterlerin aterosklerozudur (damar sertliği).

• Özellikle hayvansal gıdalarda bulunan ve fazla miktarda alındığında damar iç yüzeyine yapışan ''kolesterol'' isimli yağ türü, normalde esnek olan damarlarımızın esnekliğini azaltır ve damar duvarlarında birikerek damar boşluğunu daraltır. Damar duvarındaki bu sertleşme veya damarın tıkanması durumuna ''ateroskleroz'' denir.
   

Koroner arter hastalığı kimlerde görülür?

• Koroner arter hastalığı sıklıkla 40 yaş sonrasında görülür.

• Erkeklerde kadınlara göre yaklaşık dört kat daha sık görülür. Kadınlarda bulunan östrojen hormonu koruyucudur. Bu nedenle kadınlarda görülme sıklığı bu hormonun azaldığı menapoz sonrası dönemde artar.

•  Erkeklerde en fazla 50-60 yaşları arasında, kadınlarda ise 60-70 yaşları arasında görülür.

• Koroner arter hastalığının nedenleri ve risk faktörleri nelerdir?

• Koroner kalp hastalığı zemininde yatan en önemli sebep aterosklerozdur(Damar sertliği).

• Az sıklıkla farklı mekanizmalar ile koroner arter hastalığına yol açan durumlar vardır. 

• KAH için '' RİSK FAKTÖRLERİ '' Nelerdir ?

A-  Değiştirilemeyecek risk faktörleri :

• Yaşın ileri olması ;  Erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş üzeri ve postmenapozal (adetten kesilme sonrası) dönemde olmak

• Cinsiyet  ;  KKH daha çok erkeklerde görülür.

• Kalıtım     ; Ailede bu hastalığın bulunması

B-  Değiştirilebilir (önlenebilir) risk faktörleri :

• Sigara kullanımı

• Hipertansiyon  ;  Kan basıncının ( 140 / 90 mmHg'dan ) yüksek olması

• Diabet  ;  Şeker hastalığı

• Stres 

• Kandaki  Kolesterol seviyesinin yüksek olması

Diğerleri  :  

• Şişmanlık,

• Hareketsiz yaşam,

• Gut hastalığı,

• Aşırı alkol ve kahve tüketimi,

• Hiperkalsemi (kan kalsiyum düzeyinin yüksek olması),

• Kadınlar için oral kontraseptif (doğum kontrol hapı) kullanımı. 

Koroner arter hastalığından korunma yolları nelerdir?

• Öncelikle sigara içilmemelidir, çünkü sigara en önemli risk faktörlerinden biridir.

• Alkol ve kahve kullanımı azaltılmalıdır.

• Yüksek kolestrol düzeyieri diyetle veya ilaç tedavisi ile normal düzeylere çekilmelidir.

• Düzenli yürüyüş ve egzersiz yapılmalıdır.

• Fazla kilolardan kaçınılmalı, boya göre uygun olan kiloya inilmelidir.

• Eğer yüksek tansiyon veya şeker hastalığınız varsa bunların diyet ve ilaçla kontrol altına alınması önemlidir.

• Ayrıca stresli yaşantıdan da uzak durulmalıdır.

Koroner arter hastalığının belirtileri nelerdir?

• Hastalığın erken evresinde, koroner damarlarda henüz ileri darlık oluşmamışken, hiçbir bulgu olmayabilir.

• Göğüs ağrısı (sol omuz ve sol kola yayılabilir)  Bu ağrı sıklıkla egzersiz ile ilgilidir. Özellikle yokuş veya merdiven çıkarken veya yemek sonrasında göğüs kemiği üzerinde, sıklıkla sol kola ve çeneye yayılan sıkıştırıcı tarzda bir ağrıdır. Farklı şekillerde de ortaya çıkabilir. Dinlenmekle 5-10 dakikada geçer.

•  Egzersiz kapasitesinin kısıtlanması; çabuk yorulma

•  Eforla gelen nefes darlığı

•  Senkop (bayılma)

• Ani ölüm 

• Bazen koroner arter hastalığının belirti vermeyebileceği veya ilk belirtisinin miyokard enfaktüsü olabileceği de unutulmamalıdır.

Miyokard enfarktüsü (Kalp krizi) nedir?

• Koroner arterlerdeki daralmanın bir pıhtı ile tamamen tıkanması sonucunda, bu damarın beslediği bölgenin beslenememesine bağlı kalp kasında (miyokard) doku ölümü meydana gelmesidir.

• Miyokard enfarktüsündeki ağrı  daha şiddetli ve uzun sürelidir. Egzersiz ile ilgili değildir.

• Bu ölü doku kalbin pompa fonksiyonunu olumsuz etkileyeceğinden kalp yeterince kan pompalayamayabilir ve kalp yetmezliği oluşabilir.

• Ayrıca miyokard enfaktüsü hastanın yaşamını da tehlikeye atabilir.

• Koroner kalp hastalığı bu safhalara gelinmemesi için zamanında teşhis konulup tedavi edilmelidir.

KAH tanısında kullanılan yöntemler nelerdir?

• Öncelikle bir kalp ve damar hastalıkları uzmanının muayenesi gerekmektedir. Şikayetlerinizle ilgili vereceğiniz bilgiler tanı için önemlidir.

• Bu muayene sonrasında elektrokardiyografi ve akciğer filmi çekilir. Elektrokardiyografi kalbinizdeki atım bozuklukları ve koroner arter hastalığı veya geçirilmiş enfarktüs hakkında doktorunuza fikir verebilir.

• Bundan sonra gerekli görülürse eforlu elektrokardiyografi denilen inceleme yapılabilir. Bu incelemede hasta bir koşu bandı üzerinde koşarken kalp elektrosu kaydedilmektedir. Koroner arterlerin kalbi besleme düzeyini gösteren bir tetkiktir.

• Yine gerekli görülürse, talyum miyokard sintigrafisi denilen ve nükleer bir madde olan talyumun damardan verilerek kalp kasının nasıl beslendiği gösterilebilir, iyi beslenmeyen alanlar tespit edilebilir.

•  Ayrıca kalp kapakçıklarının durumu ve kalp kasının kasılmasını görmek amacı ile ekokardiyografik inceleme yapılabilir.

•  Bu yöntemler ile tanı koyulamamışsa veya tedavi amacıyla yapılabilecek girişim için (cerrahi, balon ile genişletme gibi) damar sisteminin net olarak görüntülenmesi gerekiyorsa, koroner arter anatomisini tam olarak gösterecek koroner anjiografi yapılabilir.

Koroner arter hastalığının tedavisi nasıldır?

Tedavisinde ilaçlar, cerrahi (By Pass) ve Perkütan müdahaleler (Balon, Stent) kullanılmaktadır.

İlaç tedavisi mi yoksa cerrahi tedavi mi?

• Hangi tedavi şeçeneğinin yapılacağının kararı, yapılan tetkikler sonrasında bir çok değişken,

• hastalıklı damar sayısı,

• damardaki darlığın derecesi,

• kalp kasının kasılma gücü,

• hastanın ilaç tedavisine yanıtı,

• hastanın yaşı, vb..

• kardiyoloji ve kalp ve damar cerrahisi uzmanlarınca değerlendirilerek verilmektedir.

• Bu nedenle her hasta için tedavi, o hastanın özel şartlarına göre oluşturulmaktadır.

 
İlaç tedavisi

• Koroner arter hastalığında kullanılan ilaçlar, koroner arterlerin genişletilerek veya kalbin oksijen ihtiyacının azaltılarak anjina pektoris ataklarının önlenmesine yöneliktir.

• Ayrıca kanı sulandıran ve pıhtı olusumunu engelleyen ilaçlar (aspirin ve diğerleri) enfarktüs geçirme riskini azaltmaktadır.

• Göğüs ağrısını başlatabilecek efordan 5 dakika önce alınan dilaltı damar genisletici ilaçlar ağrının ortaya çıkmasını engelleyebilir veya ortaya çıkmıs bir ağrı atağını sonlandırabilir.

Koroner bypass ameliyatı nedir?

• Kalbin kendi damarlarındaki (koroner arterler) daralmanın ilerisine ,vücudun başka yerlerinden alınan damarlarla damar köprüleri oluşturma işlemine 'koroner by-pass ameliyatı ' adı verilir.

• Bu sayede darlık olan damarda azalmış olan kan akımı tekrar normal düzeye çıkarılmaktadır.

Koroner Arter Bypass Cerrahisinde Kullanılan Yeni Damarlar nelerdir?

By-pass ameliyatında sık kullanılan damarlar,    

• Bacak toplardamarı (safen ven),

• Göğüs ön duvarını besleyen atardamar (internal Mamarian Arter, IMA) veya

• Kol atardamarı (radyal arter) olabilir.

Bunların seçimi hastadan hastaya değişkenlik gösterir.
Genelde atardamarların  uzun dönemde açık kalma şansı toplardamarlara oranla daha yüksektir.

KORONER BYPASS OPERASYONU NASIL YAPILIR?


Operasyonların büyük bir bölümünde göğüs kemiği orta hattan aşağıya doğru kesilir ki bu median sternotomi olarak adlandırılır.

Bu kesi ile cerrah çalışabileceği en rahat görüş alanını elde eder.

Hasta ameliyatta kalp-akciğer makinesi olarak adlandırılan cihaza bağlanır.

Kalbin durdurulmasına ve böylece cerrahın kansız ve hareketsiz ortamda çalışmasına olanak sağlar. Daha sonra kardiopleji olarak isimlendirilen özel kimyasal bir solüsyon ile kalp durdurulur.

Bu aşamadan itibaren göğüs, bacak ya da koldan alınmış olan damarların kalp üzerindeki koroner damarlar üzerine dikilmeleri (anostomozları) tamamlanır.Sonra kalp çalıştırılır.

Damarların boşta kalan uçları kalp ten çıkan büyük damar olan aort üzerine dikilir (göğüs atardamarının ucu zaten aorta bağlı olduğu için buna gereksinim yoktur).

Bu işlemler tamamlandıktan sonra kalp-akciğer makinesinden hasta ayrılarak göğüs kemiği kapatılır ve ameliyat sonlandırılır.

Diğer operasyon tekniği seçilmiş vakalarda yapılan, atan kalpte yapılan bypassdır. Bu operasyon tipin de kalp-akciğer makinesine hasta bağlanmadan anostomozlar yapılır. Bu tekniği sadece kalp-akciğer makinesine girmesinde sakınca olan hastalara uygulamaktayız. ileri derecede kireçli aort damarı, böbrek, karaciğer yetersizliği, kronik tıkayıcı akciğer hastalığı (KOAH), kanser olan hasta grubu gibi…

Diğer ameliyat teknikleri

• Minimal invaziv kalp cerrahisi ;   daha küçük kesiler yaparak kalp-akciğer makinesi kullanarak ya da kullanılmadan yapılan ameliyatlar

• Robotik cerrahi                                                          

Koroner bypass ameliyatı ne sağlar?

• Kalp kasını beslemede yetersiz kalan kan miktarı artar.

• Göğüs ağrısını giderir ve enfarktüs geçirme riskinin azaltır.

• Yaşam süresi ve kalitesini arttırır.

KORONER BYPASS AMELİYATININ RİSKLERİ VE KARŞILAŞILABİLİNECEK KOMPLİKASYONLARI NELERDİR?

• Kanama,

• Enfeksiyon,

• Felç (ileri yaş ve daha önce geçirilmiş olan felç ile risk artabilir),

• Böbrek yetersizliği (cerrahi öncesi mevcut böbrek yetersizliği ile provoke olabilir),

• Ameliyat sırasında ve sonrasında kalp krizi veya hastanın kaybedilmesi gibi komplikasyonları taşımaktadır.

• Bu komplikasyonların görülme olasılıklarının az ancak mevcut olduğu unutulmamalıdır.

KALP AMELİYATINDAN SONRA YAŞAM

• Günümüzün modern ameliyat tekniği ve teknolojisi sayesinde hastalar açık kalp ameliyatından çok kısa bir süre sonra  (yaklaşık 5 gün) hastaneden taburcu olabilirler.

• Ev içi aktiviteleri ve masa başı iş aktivitelerini rahatlıkla yapabilirler.

• 4-6 hafta içinde, hiçbir kısıtlama olmadan (araba kullanmak ve cinsel yaşam dahil) normal yaşamlarına dönebilirler.  

KORONER BYPASS CERRAHİSİNİN   UZUN DÖNEM SONUÇLARI NASILDIR? 

• Koroner bypass cerrahisinin uzun dönem sonuçları mükemmeldir.

• Hastaların büyük bir çoğunluğu ;

• Ağrı ve nefes darlığı şikayetlerinin tamamen geçtiği,

• Gerek iş yaşamlarında gerekse özel yaşamlarında performanslarının arttığı,

• Mükemmel bir yaşam sürdüklerini ifade etmektedir.

• Hastaların küçük bir bölümünde 10 yıl veya daha uzun süre içerisinde ameliyat tekrarı gerekebilmektedir. 
   

Yeni damarlarınızı korumanın yolları

Yeni damarların ömrünü uzatmak amacıyla; Sigara, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, stresli yaşam ve kontrolsüz şeker hastalığı gibi risk faktörlerinin ortadan kaldırılması, uygun diyet ve ilaç tedavisinin  önemi büyüktür.

      SONUÇ : 

• Koroner bypass ameliyatı, nedenleri değil sonuçları ortadan kaldıran bir işlemdir.

• Bu nedenle hastalar ameliyat olduklarında herşey bitmiş değildir.

• Hastaların değiştirilebilen risk faktörleri kontrol altında tutularak  tekrar problemlerle karşılaşma olasılıkları azaltılır.

• Bu önlemler ameliyatın uzun dönem sonuçlarını iyileştirir ve başarısını artırır.